magazine voor computertechniek c't 09-2000 Exclusief On-line

Test Athlon-Mainboards

Christof Windeck, Thorsten Leemhuis

De tweede worp

15 slot-A moederborden voor Athlon processors

Sinds bijna een jaar geleden de Athlon voor het eerst uitkwam heeft het apparaat vele vrienden gekregen. De processor is nu geen exoot meer. Na wat bottlenecks in het begin bij de moederborden zijn deze nu overal verkrijgbaar. Hoe goed doen Athlon moederborden het in de praktijk?

 In de zomer van het afgelopen jaar gaf Athlon het startschot voor een successtory, waar tot dan toe alleen voor Intel patent op leek te hebben. De Athlon trok er op uit om eens flink aan het marktaandeel van de alom aanwezige Pentium te gaan knabbelen. Ondanks problemen in het begin, zoals met name de geringe beschikbaarheid van slot-A moederborden die nodig zijn voor de processor, zijn er in het eerste kwartaal van 2000 1,2 miljoen van deze processors verkocht.

 De beginfase is hiermee afgesloten. Inmiddels hebben Athlon en Intel hun zinnen gezet op processorfrequenties van 1GHz en hoger. Bij veel mensen liggen echter hun eerste ervaringen met Athlon moederborden wat zwaar op de maag. Hardware ontwikkelaars, BIOS programmeurs en hun klanten kregen met veel nieuwe dingen te maken. Sommige hardware combinaties waren rond om een Athlon gewoonweg niet aan de praat te krijgen, met als gevolg crashes en roodgloeiende helpdesktelefoonlijnen. Ook de performance van de moederborden liep sterk uiteen. Verwarring rond chipsetsetrevisies en vermoedelijke turbofeatures zoals super bypass of AGP-4X maakten veel kopers onzeker.

 Inmiddels hebben alle betrokkenen tijd gehad om zich met de Athlon en de bijbehorende chipsets bezig te houden.

Begin artikel

Keurmerk

 Een van de meest gestelde vragen aan de c’t hotline is welk moederbord nu het beste is. Het antwoord op deze vraag is simpel: er is op het moment van schrijven geen bord wat zonder meer in alle omstandigheden is aan te raden.

 Het is niet zonder reden dat moederbordtests erg veel moeite kosten en dat de resultaten ervan vele pagina’s in beslag nemen. De veelvoud aan functies en daarmee ook de complexiteit neemt voortdurend toe. De een wil geld besparen wil goede prestaties voor weinig geld. De ander wil op de toekomst zijn voorbereid en is bereid om daar wat meer voor te betalen. Of mensen willen er helemaal zeker van zijn dat hun speciale grafische kaart wel werkt op het bord.

 Het steeds groeiende aantal functies zit in steeds minder chips verstopt. Hierdoor zien de moederborden er eenvoudiger uit. Maar het venijn zit hem in de details. Juist vanwege de onoverzichtelijke hoeveelheid functies kunnen kleine fouten in de layout van het moederbord of in het BIOS grote gevolgen hebben.

 De pure hardwareprestaties met betrekking tot geheugentransfer of applicatieperformance komt steeds meer op de achtergrond te staan. De hoge integratiegraad van chipsets leidt ertoe dat borden van verschillende fabrikanten steeds meer op elkaar gaan lijken. Producenten hebben door de steeds kortere innovatiecycli ook steeds minder tijd om zelfstandig technologie te ontwikkelen. Daarom nemen ze grote delen van de referentie ontwerpen over die chipsetfabrikanten ter beschikking stellen. Daar komen de sterk gestandaardiseerde BIOS versies bij. Terwijl deze twee zaken het meest bepalend zijn voor de prestaties van een moederbord, lijken ze juist steeds meer op elkaar.

 Wat prijs en vooral uitrusting van een moederbord betreft, wordt de consument belast met een overdonderende keuze. Voor een computer die zo compact mogelijk moet zijn, kan een bord in mini- of zelfs FlexATX formaat handig zijn. Wie daarentegen een Towerbebuizing met veel drives en uitbreidingskaarten wil volproppen, heeft natuurlijk genoeg slots nodig. Hiermee moeten vooral bezitters van uitbreidingskaarten voor de ISA bus oppassen. Het uitroeien van de Legacy apparaatklasse, waartoe ISA hardware behoort, is namelijk een expliciet doel van de branche.

 Aan de hand van het voorbeeld van de ISA insteekkaarten kan heel makkelijk een ander kwaliteitsciterium worden toegelicht: de BIOS setup. Oudere ISA kaarten kunnen het BIOS en het besturingssysteem niet zelf configureren. Dit moet je zelf doen via jumpers, kaartconfiguratie tools, de BIOS setup en de driver installatie. Het kan zijn dat de BIOS programmeurs de kantjes er van af hebben gelopen en geen instellingsmogelijkheden voor interrupts of DMA kanalen hebben gemaakt. In dat geval werkt de oude kaart niet op het nieuwe bord.

 Hetzelfde geldt voor PCI kaarten, waarvan de drivers niet met IRQ sharing uit de voeten kunnen. Als in de BIOS setup de optie ontbreekt waarmee afzonderlijke PCI slots IRQ’s krijgen toebedeeld, dan wordt de installatie van veel SCSI- of tv-kaarten nog een lastig probleem. Het is nog erger als noch het handboek noch het BIOS de slots aanwijzen die van te voren al vast met de dezelfde interrupt-leidingen zijn verbonden.

 Een foutieve geheugenherkenning of verkeerde informatie in het handboek voor de BIOS configuratie kunnen ook leiden tot slapeloze nachten. Veel fabrikanten denken er blijkbaar net zo over, en laten een Nederlands handboek maar helemaal weg. Overigens is dit een overtreding van EU wetten. Die schrijven namelijk voor dat elke eindafnemer recht heeft op productinformatie in de taal van het land waarin iets is gekocht.

 Een ander kwaliteitscriterium is de omzetting van de hardwarebewaking. De bewaking van de processortemperatuur kan inderdaad veel geld besparen, wanneer een computer wordt uitgeschakeld als er oververhitting optreedt. Hiervoor moet er een goed geplaatste temperatuursensor aanwezig zijn, en het BIOS moet in staat zijn om de computer uit te schakelen als grenswaarden worden overschreden. Kleurrijke monitoring programma’s onder Windows voorkomen geen schade en helpen alleen bij het stellen van een diagnose. Na een crash tengevolge van een verhitte CPU kan je echter niet eens meer het BIOS van een pc uitschakelen. Als de gebruiker niet ingrijpt sterft de processor van de hitte.

 Ook de automatische opsporing van harddiskproblemen via SMART (Self Monitoring Analysis and Reporting Technology) hoort in een goed BIOS thuis. Dit bewakingssysteem is bij alle huidige harde schijven beschikbaar en protocoliseert onregelmatigheden zoals bitfouten, ondeugdelijke sectoren of te hoge temperaturen. Deze informatie wordt opgeslagen in een intern op het bord aanwezige geheugenchip. Als het BIOS S.M.A.R.T. beheerst, dan wordt bij het booten van de pc een foutmelding gegeven, als een van de harde schijven een probleem meldt. Je kan bijvoorbeeld nog een backup maken, voordat je de harde schijf definitief wegdoet. Je kunt ook zonder een met S.M.A.R.T. uitgerust BIOS een borddiagnose met softwaretools doorvoeren [1]. De BIOS controle heeft echter als voordeel dat deze onafhankelijk van het besturingssysteem is, er hoeven geen extra programma’s te worden gedraaid en het wordt automatisch bij elke start doorgevoerd.

 Als de ontwikkelaars zulke drastische layout fouten hebben gemaakt of dergelijke minderwaardige onderdelen hebben geselecteerd dat het moederbord instabiel is geworden, dan blijkt dat uit deze test. Helaas zegt dit niets over de stabiliteit op langere duur en de kwaliteit van de onderdelen op het bord. De mate waarin hier wordt bezuinigd verschilt per fabrikant. Alleen de klanten komen erachter of de slot-A contactpins na de dertigste keer insteken hun verguldsel verliezen, of dat na enkele jaren gebruik de spanningsregeling het niet meer doet, omdat condensatoren en spoelen de thermische belasting niet aankonden. De stabiliteit op langere termijn is ook gebaat bij een productiemethode die agressieve vuurbeschermings-, soldeer- en reinigingsmiddelen vermijdt. Ook voor het milieu is dit beter. Het milieu wordt niet alleen belast door de emissies tijdens de productie en recycling van moederborden, maar ook door vliegtuiguitlaatgassen tijdens het transport van Oost AziÎ naar Europa.

 Het is ook heel moeilijk om de supportkwaliteit van de fabrikant te controleren. Hoe lang zullen updates beschikbaar zijn? Informeert de website van de producent over bekende incompatibiliteiten? Is de helpdesk altijd bereikbaar? Is er een goed functionerende reparatieservice? Hoe lang duurt de verwerking van een klacht? Over dit soort zaken kun je geen voorspellingen doen en zelfs ervaringen uit het verleden zeggen niets. Die hangen sterk af van persoonlijke ervaringen en het succes van een computer. Computers die de winkel uitvliegen, zullen langer updates krijgen dan exemplaren die op de schappen liggen stof te verzamelen.

 Er blijven dus maar weinig algemene tips voor de aankoop van moederborden over. Je moet goed nadenken over welke functies je echt nodig hebt. Nu veel geld uitgeven voor iets wat straks misschien handig is, is meestal niet efficiÎnt. Denk alleen al aan de voortgaande ontwikkeling van geheugenstandaarden. Het inmiddels veel gebruikte SDRAM is pas sinds drie jaar op de markt, en nog dit jaar verschijnen de eerste Double Data Rate SDRAM modules. Deze kunnen in geen enkel op dit moment verkrijgbaar moederbord worden geplaatst.

Begin artikel

Chips voor de Athlon

Met de hand gesoldeerde condensators aan de onderkant van de plaat moeten voor stabiliteit zorgen.

Bij het verschijnen van de Athlon was AMD de enige leverancier van een passende Northbridge voor Athlon moederborden. Het ging hier om de AMD-751, met als codenaam Irongate. Deze is tegenwoordig gereviseerd en beschikbaar onder de naam C5 en biedt ondersteuning voor PC100-geheugenmodules en AGP-2X-grafische kaarten. De revisiebetiteling 751 heeft voor wat verwarring gezorgd. Hier werd veel C6-stepping gebruikt. Volgens de documentatie is echter C5 de meest recent beschikbare versie van Northbridge.

 AMD levert ook een Soutthbridge, die weliswaar harde schijven in de Ultra-ATA/66-modus kan aanspreken, maar voor de rest hobbelt hij maar wat achter de concurrentie aan. Het onderdeel AMD-756 heeft geen geluidsfuncties en heeft voor de aansluiting van perifere apparaten en voor hardware-monitoring hulp van andere IC’s nodig.

 Een veel hogere integratiegraad heeft daarentegen VIAs’ Southbridge VT82C686A. Deze chip is een echte duizendpoot en verbindt PS/2-toetsenbord en -muis, parallelle en seriÎle interfaces en floppydrive met het moederbord. Daarnaast heeft deze chip een 352-polige IC MIDI aansluiting, een gamepoort, Hardwaremonitoring, AC-97 interface, ISA bus, realtimeklok, vier USB poorten en natuurlijke twee EIDE kanalen met UDMA-4-modus (Ultra-ATA/66).

 De Southbridge werkt ook met de nieuwe VIA Northbridge voor de Athlon samen, die de naam KX133 en de chipaanduiding VT8731 hebben. Deze is duidelijk flexibeler dan de Irongate en ondersteunt bijvoorbeeld PC133-geheugen, Virtual Channel SDRAM modules en AGP-4X grafische kaarten. Ook de maximale geheugenuitrusting is met 2GB flink groter dan bij de AMD 751. De laatste kan hoogstens drie dubbelzijdige PC100 DIMM’s met 128 MBit SDRAM chips opnemen, wat de geheugen-uitbreiding tot 768 MByte beperkt. De KX133 ondersteunt daarentegen al 256 MBit microchips, die wederzijds dubbelzijdig op maximaal vier DIMM’s mogen zitten. Op een punt blijft de KX133 echter achter bij de AMD-751. Terwijl het AMD onderdeel zes busmaster compatibele PCI slots kan aanspreken, kent het product van VIA maar vijf.

Begin artikel

De kandidaten

 Alle aanbieders van Athlon moederborden kwamen met hun meest actuele modellen opdraven voor deze test. De redactie kreeg 15 borden, waarvan er acht met de KX133- en zeven met de Irongate Northbridge waren uitgerust. Slechts ÈÈn bord combineerde de AMD-751 met de VIA-686A Southbridge. Alle andere fabrikanten gebruiken North- en Southbridge van ÈÈn chip-producent.

 ISA-slots zijn niet meer vanzelfsprekend. Vier testkandidaten passen alleen nog maar PCI- en AGP-kaarten toe. Wie dus nog ISA insteekkaarten wil gebruiken is beperkt in de keuze aan moederborden. Bovendien moet je je dan realiseren dat je een van de ISA slots alleen kunt gebruiken als de ernaast zittende PCI slot vrij blijft. (Shared slot).

 Bij een korte blik op de Athlon moederborden valt op dat borden met AMD chipsets en borden met VIA uitrusting binnen een groep sterk op elkaar lijken. 

Als de ATX insteekplaats ongunstig zit, kun je geen dikke ventilatoren gebruiken.

De meest opvallende verschillen tussen de proefexemplaren zijn behalve de kleur voornamelijk de onboard transformatoren voor de processor. De 1GHz-Athlon met een maximale vermogen van 65 Watt heeft voor een verzorgingsspanning van 1,8 Volt maximaal 37 A stroom nodig. Dit bezorgt de spanningsregelaars veel werk. Moederbordfabrikanten passen hier verschillende methodes toe. Op sommige moederborden zitten soms wel 18 elektrolytische Condensators (“Elkos”) en meerdere dikke spoelen tussen slot A en het ATX-aansluitingsgedeelte gepropt. Andere exemplaren zijn juist op deze plek opvallend kaal. Dat komt omdat de spanningsregelaars daarvan meerdere schakeltransistors in fase verschoven en met een hogere kloksnelheid aansturen. Daardoor zijn de golven van de uitgangstroom minder, waardoor kleinere gladstrijkende condensatoren en -spoelen voldoende zijn om de spanningsgolven helemaal glad te strijken.

 De documentatie van het geringe aantal voor de rest benodigde onderdelen meldt vaak welke aanvullende functies de ontwikkelaars belangrijk vonden. Zo zit bijvoorbeeld op sommige AMD751-borden bijvoorbeeld de Winbond Super I/O-chip WW83977ATF. Die kan in de snelle Fast IrDA-modus (FIR) maximaal 4MB per seconde met infrarood overdragen, en dat aanvullend op de twee seriÎle interfaces. Alle andere moederborden in de test beheersen alleen de IrDA-1.0-modus met maximaal 115,2 KB per sec. Daarvoor moet je dan ook nog eens een seriÎle interface opofferen, omdat de infraroodaansluiting niet in combinatie daarmee kan worden gebruikt. Daarnaast geldt voor alle moederborden dat zonder speciale adapters helemaal niks werkt [2]. Het is daarom meestal beter om meteen een adapter voor de seriÎle interfaces te kopen.

 Begin artikel

Gezondheidsdienst

 Een andere extraatje is de mogelijkheid voor het moederbord BIOS om bepaalde meetwaarden van het systeem op te nemen en te beoordelen. Deze zogenaamde hardwaremonitoring zou een interessant instrument voor het vermijden en diagnosticeren van hardwarefouten kunnen zijn mits de fabrikanten het zinvoller en beter te hanteren zouden maken.

 De VIA-686A-Southbridge heeft een hele reeks aan diagnose functies en kan de draaisnelheid van twee ventilatoren bewaken, vijf spanningen meten (een daarvan intern) en drie temperatuursensors beoordelen, waarvan er al een in de chip is geÔntegreerd. Passende externe temeratuursensors zijn 10 KiloOhm-NTC-weerstanden (thermistoren), die ofwel op het moederbord vast kunnen zijn gesoldeerd, of via twee aansluitstiften zijn aangesloten. Bij borden met de AMD 756 moeten de ontwikkelaars deze functies met aparte monitoringchips upgraden. Hiervoor wordt meestal de Winbond W83782D-gebruikt. Deze kan nog meer spanningen meten dan de VIA Southbridge.

 Helaas heeft de Athlon, in tegenstelling tot de Intel Pentium, geen interne diode voor de temperatuurmeting. De siliciumchip, de zogeheten die, kan hiermee perfect worden bewaakt. Eigenlijk zou je dus voor de temperatuurmeting de meetweerstand op de Athlon zo aan moeten brengen dat hij bij een gemonteerd koellichaam direct warmtecontact met het gekoelde processoroppervlak heeft. AMD geeft hiervoor een maximale werkingstemperatuur van 70 graden Celsius aan (TPLATE). Geen van de meegeleverde of geÔntegreerde meetsensors is in staat tot deze meetprocedure. Alleen Asus heeft een speciaal koellichaam met interne meetweerstand als accessoire. De gewoonte van de meeste andere producenten om de meetwaarden van een op het moederbord vastgesoldeerde NTC-weerstand in de BIOS setup als processortemperatuur aan te geven is gewoon halfbakken werk. De op deze manier verkregen waarden worden door zoveel variabelen beÔnvloed dat een zinvolle uitspraak onmogelijk wordt. Hier kan je alleen een andere waarde voor de temperatuur van de behuizing aflezen.

 Ook bij de spanningsmeetwaarden is er iets niet in orde. Vreemde beschrijvingen en de ongespecificeerde meetnauwkeurigheid zwakken de zeggingskracht van de weergegeven waarden af. Heel praktisch is bijvoorbeeld een spanningsmelding voor de 3-Volts-onboard-bufferbatterij, want zo kan je zien wanneer deze moet worden vervangen. Helaas beschikken de meeste hardwaremonitors nou net niet over deze mogelijkheid en geven in plaats daarvan de I/O spanning van de processor weer. Deze geeft een voor de gebruiker niet beÔnvloedbare grootte weer, en is daarom ook tamelijk oninteressant. Met name voor Athlon systemen met hun hoge stroomverbruik kan echter een vergelijking van de 3.3 Volt en 5-Volt-spanningslijnen van de power supply nuttig zijn. Als bijvoorbeeld de vereiste 5-Volt-waarde maar net wordt bereikt, terwijl de 3,3 Voltgrens duidelijk wordt overschreden, dan kan dit duiden op een overbelaste stroomaansluiting. Omdat gangbare ATX voedingen maar ÈÈn spanningsuitgang daadwerkelijk kunnen regelen (meestal de 5-Volt-aansluiting), krijgen bij een overbelasting van dit spoor andere spanningspieken een te hoge waarde. Bij 3,3- en 5-Volt-uitgangen zijn afwijkingen van +/-5% toegestaan.

 Het BIOS geeft de beoordeling van de hardwaremonitoringkanalen meestal in een submenu van de BIOS setup met de naam ‘PC Health Status’ aan. Je kan hier echter alleen naar kijken bij het opstarten, dus als de processor en de grafische kaart nog helemaal niet zwaar belast zijn. Daarom verbruiken ze ook weinig stroom en zijn ze niet uizonderlijk warm. Als de harddwarediagnose zin wil hebben, dan moet je naar de meetwaarden kijken als je bijvoorbeeld met een zware spelsessie bezig bent. Om dit te kunnen doen, installeer je de (hopelijk) door de producent meegeleverde software, die onder Windows de monitoringwaarden van de chips afleest en weergeeft. Er zijn op het web ook alternatieven verkrijgbaar voor de vaak met grafische onzin volgepropte programma’s van hardwarefabrikanten [3,4].

  Begin artikel

Metronoom

De clock chip herken je aan de er naast liggende  kwartsoscillator.

Een ander belangrijk onderdeel op het moederbord is de zogenaamde clock-chip die de kloksnelheid bepaalt. Tot kort geleden werd hier een oplossing toegepast die uit twee onderdelen bestond. De eigenlijke Clock Generator maakte de benodigde kloktikken aan voor de Front-Side-, de PCI en de ISA-bus evenals de onboard-logica-chips en het geheugen. Het laatstgenoemde kloksignaal wordt dan door een bufferonderdeel (Clock Buffer) over de vele ingangen voor het signaal verdeeld. In hele moderne clockchips is de buffer al geÔntegreerd, een tweede onderdeel is dan niet nodig.

 Terwijl veel kloksnelheidgenerators behalve de standaard kloksnelheden 66-, 100- en 133 MHz slechts een paar tussenstappen toestaan (ICS9248 AF-64), beheersen andere IC’s talrijke frequentiecombinaties van FSB- en PCI kloksnelheid. Enkele onderdelen laten op bepaalde gebieden zeer kleine onderverdelingen van de FSB kloksnelheid toe (ICS9248BF-110, IC-Works/Cypress W230), andere bieden extreem hoge maximale kloksnelheden van maximaal 200 MHz (ICW W210).

 Alle in de testkandidaten gebruikte clock chips kunnen zowel via de schakeling van vijf logische ingangen worden geprogrammeerd, dus per Jumper of DIP sachakelaar, als ook via de System Management Bus (SMB of ook wel I2C-bus genoemd). Met het SMB protocol kunnen overklokkers met geschikte software ook terwijl de computer loopt de FSB kloksnelheidsfrequentie veranderen terwijl de computer loopt [4,5].

 Bij de AMD Northbridge levert de clock chip ook het AGP kloksnelheidssignaal. Hierdoor is het ook mogelijk om AGP grafische kaarten bij ‘ongebruikelijke’ FSB en PCI kloksnelheden met de toegestane kloksnelheid van 66MHz te laten werken.

 De VIA KX133 maakt daarentegen de AGP kloksnelheid zelf en gebruikt hiervoor altijd de dubbele frequentie van het PCI kloksignaal. Het laatste wordt door de eerste clock chips ook gebruikt voor het maken van de passende kloktikken voor de SDRAM-chips. Als je in het BIOS vastlegt dat de PC133-DIMM’s een hogere kloksnelheid krijgen dan de FSB, dan krijgen de geheugenchips ook de som van de FSB en PCI kloktikken. Hiermee moet je rekening houden als je de kloksnelheid van een KX133-moederbord wilt verhogen. Bij een FSB kloksnelheid van 110 MHz liggen tegen de PCI kaarten 36,7 MHz, aan de de AGP 73,4 MHz en aan de DIMM sockets 146,7 MHz, als je de tegenover de FSB toegenomen snelheid hebt ingesteld.

  Begin artikel

Pauken en Trompetten

Bijna alle testexemplaren met VIA Southbridge hebben geluidsfuncties, terwijl de AMD moederborden meestal daarvan afzien. De reden daarvoor zit in het AC-97-kanaal van de VIA Southbridge. Dankzij deze interface (Audio Codec 97) kunnen geluidsgegevens met een relatief goedkope extra chip worden verwerkt. Een dergelijk onderdeel bestaat uit een analoog/digitaal omzetter evenals enkele analoge schakelingen die voor de bewerking van geluidssignalen nodig zijn (mengen, geluidsversterking). De daadwerkelijke geluidsgegevensverwerking wordt eigenlijk gedaan door de hoofdprocessor, waarvoor ook weer speciale drivers noodzakelijk zijn. Deze zijn er meestal alleen voor de MSWindows besturingssystemen, maar voor de VIA VT1611A leveren veel fabrikanten ook al Linux-drivers.

Begin artikel

Borden met Northbridge AMD-751

De moederborden met AMD Northbridge behoren sinds het verschijnen van de KX133 tot de vertegenwoordigers van de eerste Slot-A generatie. Borden, die met de huidige C5-revisie van de AMD-751 zijn uitgerust, staan de zogenaamde super bypass modus toe. Mits er geen PCI of AGP transfer naar de CPU actief is, flitsen de gegevens in deze modus enkele buffers van de Northbridge langs direct het geheugen in. Hierdoor kan de overdrachtssnelheid aanzienlijk stijgen.

Sommige moederborden hebben in de BIOS setup de activering ‘super bypass’. Door de snellere geheugentoegang, heeft dit echter bijvoorbeeld op het MSI bord als voorwaarde dat de gebruikte DIMM’s hiervoor een RAS-naar-CAS-vertraging (Trcd) van twee kloktikken en een hoogstens zeven kloktikken lange RAS Active Time (RAS-impulslengte, TRCD) verdragen. Het laatste is het geval bij geheugenmodules, die volledig voldoen aan de PC100-specificatie, als de parameter RAS Precharge Time (TRP) eveneens twee kloktikken te weinig mag zijn. Volgens de PC100-standaard betekent dit dat de super bypass alleen functioneert als je DIMM’s van de kwaliteitsklasse PC100-322 of PC100-222 gebruikt.

Natuurlijk kan je de super bypass ook afdwingen door de geheugentiming met de hand in het BIOS in te stellen. Met onbetrouwbare geheugenmodules riskeer je dan echter crashes of geheugenfouten.

In de vergelijkingstest konden allen Irongate borden met uitzondering van het AMI bord niet met de maximale geheugenuitbouw van 768MB uit de voeten. Tenminste bij de pogingen om tijdens een Quake II-sessie het stroomverbruik te meten kwam het tot crashes. Enkele testexemplaren bleven daarbij nog met 512MB functioneren, anderen lieten het al afweten als er meer dan een 256MB-module werd gebruikt.

Maar ÈÈn proefexemplaar gebruikt de mogelijkheid van het AMD onderdeel voor de ondersteuning van zes PCI Busmaster insteekkaarten. Het gelijktijdig aansturen van talrijke PCI kaarten wordt daarentegen bij alle borden bemoeilijkt door de omstandigheid dat geen enkel BIOS van een Irongate bord een handmatige indeling van IRQ’s bij PCI slots toestaat. Daardoor kan het bij problemen met de IRQ sharing tot eindeloze slot omwisselorgieÎn komen.

Begin artikel

AMI Megathon Series 804 

AMI Megathon: helaas maar een variant van de  SD-11 van FIC

American Megatrends is als leverancier van het AMI BIOS een begrip. De moederborden van deze Amerikaanse fabrikant zijn bij particulieren minder bekend, omdat ze meer voor dure servers zijn bedoeld. Het huidige productpalet omvat evenwel behalve twee vier processor moederborden en twee dualslotplaten maar een actueel BX moederbord, naast de al in september 1999 aangekondigde Megathon Series 804.

 Toen de inhoud van het AMI pakket duidelijk werd, greep de teleurstelling om zich heen. Megathon is namelijk geen eigen ontwikkeling, maar een OEM versie van de SD-11 van FIC. In ieder geval heeft het bord het revisienummer 1.8 en is dus jonger dan het vijf maanden geleden geteste exemplaar. De AMD Northbridge werd echter nog in de stepping C4 verbouwd. De super bypass modus kan daarom niet gebruikt worden. Hierdoor liggen de prestaties van de Megathon enkele procenten lager dan die van de andere testexemplaren.

 Het bleek dat de Megathon met de Ultra-ATA/66-kabel problemen had. Verschillende pogingen met andere kabels en harde schijven mislukten. Toen een normale IDE kabel werd gebruikt werkte de harde schijf wel goed, maar natuurlijk alleen in de Ultra-ATA/66-modus. Desondanks waren de resultaten van Megathon goed.

 Net als de SD-11 ziet AMI geheel van hardwaremonitoring af, hoewel de VIA Southbridge wel de hiervoor benodigde functies heeft. Er is geen IrDA aansluiting en geen tweede seriÎle poort.

 Een positief punt is dat de Megathon als enige Irongate bord 768 MB geheugen verdroeg. De niet functionerende ACPI ondersteuning wordt enigszins goedgemaakt door herkenning van harde schijf defecten via S.M.A.R.T. Deze functioneerde bij alle borden met AMI BIOS.

 Volgens de (Duitse) American Megatrends vestiging wordt het door ons geteste model binnenkort uit de handel genomen.

Begin artikel

DFI AK70

DFI AK70 met Fast-IrDA-connector,  maar zonder ISA-insteekplaatsen

DFI brengt zijn eerste Slot-A moederbord met de afkorting AK70 op de markt. Hierdoor is het makkelijk te verwarren met een familielid van de AK72 van AOpen. Maar anders dan bij het AOpen testexemplaar zit op de AK70 een Irongate chipset.

De ontwikkelaars hebben gekozen voor een schakeling om spanning om te vormen met een in fase verschoven aansturing van de uitgangstransistor. Hierdoor vind je nauwelijks grote elco’s op de plaat, die er dan ook zeer netjes uitziet. De overgebleven ruimte hadden ze mooi voor een fatsoenlijke temperatuurmeter kunnen gebruiken. De vastgesoldeerde meter die er nu in zit is niet geschikt voor relevante meldingen.

De gebruikte Winbond Super I/O-chip moet in staat zijn tot IrDA gegevenstransfers, als je tenminste bij de moederborddealer de passende adapter bestelt. DFI heeft hiervoor een passende FIR-dongle.

Wat prestaties betreft behoort de AK70 noch tot de verliezers noch tot de winnaars. Bij een maximale geheugenuitbouw kwam het tot dezelfde problemen die bijna alle andere Irongate kandidaten ook hadden.

Begin artikel

Freetech P7F200A2

De P7F200A2 van de hier nog niet bekende fabrikant Freetech

De fabrikant Freetech is op de Europese markt op dit moment nog nauwelijks vertegenwoordigd. Op de doos die we uit Taiwan ontvingen stond trots ‘Ontwikkeld in de USA’.

 De lay-out van het P7F200A2-bord heeft weinig bijzonderheden, maar er wordt wel gebruik gemaakt van de Winbond Super-I/O chip met Fast IrDA-uitgang. Freetech heeft de CPU temperatuursensor wat praktischer geplaatst. Deze zit op een 7 centimeter lange foliestrip en kan zo beter bij de hittebron komen.

 Bij de automatische geheugenherkenning laat het BIOS van de P7F200A2 het afweten, net als bij de S.M.A.R.T.-harde schijfdiagnose en bij volledige geheugenuitbouw. Een deugdelijk handboek is voor de klanten niet weggelegd, en hetzelfde geldt voor goede prestaties. Bij sommige 3D-spel-benchmarks scoort Freetech namelijk het slechtst. De verschillen zijn echter klein, dus zoveel betekent dit niet. Daarnaast is Freetech een van de goedkoopste producten van de testserie.

Begin artikel

Gigabyte GA-71XE

De tweede editie van Gigabyte, de GA-7IXE met nieuwe clock-chip

De voorloper van de GA-71XE, de GA-71X, is zeer goed verkocht. De nieuwe versie bespaart Gigabyte bepaalde productiekosten. In plaats van het voorheen obligate materiaal voor Irongate platen met zes metaallagen, wordt nu materiaal gebruikt wat uit vier lagen bestaat. Wat kleinere veranderingen betreffen de uitvoering van de Onboard Spanningstransformator, de precieze plaats van sommige chips en de veranderde clock chip. In plaats van de ICS9248AF-64 wordt nu het type ICS9248BF-110 gebruikt. Deze maakt veel meer frequentiecombinaties mogelijk.

 De GA71XE levert deugdelijke prestaties, maar kampt nog wel met wat compatibiliteitsproblemen. De geheugenmodules werden weliswaar goed herkend, maar het bord wilde met EC -geheugen alleen in het tweede of de derde DIMM slot werken. Ook de volledige uitrusting van 768 MB hield het niet vol, en deed het alleen met een 256 MB module. Er gebeurden zeer vreemde dingen met twee en drie 265-MByte-geheugenkaarten. Met drie modules boot Windows, maar crasht als Quake II wordt gespeeld. Met twee DIMM’s start Windows helemaal niet.

 De elektriciteitsverbruik van de Gigabyte kandidaat vertoonde een zeer vreemd verloop. Zowel de 3,3 als de 5-volt-lijn werd door een sinusvormig 2 kHz verloop verstoord. Geen enkel ander bord vertoonde dit effect. De stabiliteit had hier echter niet onder te leiden.

 Gigabyte baseert zich duidelijk meer op slot A. Op de Gigabyte website vind je twee nieuwe borden met KX133 met Northbridge. De GA-7VX heeft de volledige ATX grootte, terwijl de A-7VM het MicroATX formaat gebruikt.

Begin artikel

MSI K7 Pro (MS-6195)

De MSI K7Pro met diagnose-LED’s en zes PCI-Slots

De K7 Pro is het enige bord in de test dat alle zes mogelijke Busmaster PCI aansluitingen van de AMD Northbridge gebruikt. De extra aanwezige ISA insteekplaats is echter alleen alternatief voor het zesde PCI slot bruikbaar. Het bord wordt zonder geluidskaart geleverd, dus deze neemt ook nog eens extra plaats in. Een versie met geluid zou echter wel optioneel verkrijgbaar zijn.

 In vergelijking met de MSI-6167 valt op, dat er geen Fast IrDA-port beschikbaar is. Daarvoor biedt de K7-pro nu vier diagnose LED’s. In het Engelstalige handboek staat in een tabel welke meldingen bij bepaalde bootfouten horen.

 De aanduiding van de versie van MSI is verwarrend. Een ouder exemplaar van de K7Pro, eveneens met de opdruk ‘VER:1’ voorzien, had de clock chip ICS9248AF-64, die maar een paar frequentiecombinaties heeft. De huidige plaat is daarentegen als ICS9248BF-110 aangeduid. Deze maakt tussen 102- en 125MHz zeer fijn onderverdeelde frequentiecombinaties mogelijk. Het bord richt zich hiermee op overklokkers. Dit blijkt ook uit de instelbare CPU kernspanning. Wie echter een erg grote ventilator wil gebruiken, krijgt problemen met de positie van de ATX voeding.

 Door de gebrekkige transparantie betreft de benaming van de borden moet je geluk hebben bij het bemachtigen van een exemplaar met flexibele kloksnelheid. Bovendien is het volgens berichten van MSI zelf tot een levering van de oudere Northbridge revisie C4 op sommige K7-Pro-Moederborden gekomen. Hier zijn lichte prestatieminderingen te verwachten, omdat de oudere revisie de super bypass modus niet ondersteunt.

 De MSI testkandidaat haalde een goed tempo en haalde in veel disciplines de eerste plaats. De vreugde hierover werd enigszins getemperd door het feit dat de K7Pro net als andere Irongate-borden met 768 MB niet onder Windows 98 draait.

Begin artikel

Shuttle A161

Met instelbare kernspanning, zonder ISA-insteekplaatsen: de Shuttle A161

 Met de A161 wijkt Shuttle van de bij deze fabrikant gebruikelijke bordaanduiding HOT af. De A161 lijkt op een typisch AMD-751/156 moederbord, maar gebruikt helemaal geen ISA slots. Het BIOS herkende de gebruikte geheugenmodules bijna correct en het Engelstalige handboek geeft goed uitsluitsel over alle details.

 De prestaties zetten de Shuttle testexemplaren niet op de eerste rang. Ook bij de compatibiliteitstest haperde het bord een beetje. Alle Irongate borden lijken hiermee problemen te hebben. Wel positief waren de goed geplaatste aansluitplaatsen voor CPU ventilatoren en ATX voeding. Alles past hier zoals het hoort. De temperatuursensor kan redelijk goed in de Athlon koeler worden geplaatst. Tuning liefhebbers kunnen de CPU kernspanning van de A161 via de jumpers instellen.

Begin artikel

Soyo SY-K7 AIA

Typische Irongate- vertegenwoordiger,  de Soyo SY-K7 AIA

Soyos’ eerste Athlon kindje is de SY-K7AIA. Echt veel bijzonders is daarin niet toegepast. Het bord onderscheidt zich nauwelijks van de concurrentie. Dat geldt ook voor de prestaties, die rond het gemiddelde liggen. Ook de super bypass kan nu in het BIOS worden geactiveerd. Omdat Soyo echter geen revisienummers op de borden plaatst, kunnen oudere uitvoeringen niet van nieuwe worden onderscheiden.

 Op sommige plaatsen laat het bord zijn bezitter in de steek. Het lukte bijvoorbeeld niet om de anders zeer tolerante Fritz! card in werking te stellen. Het potentieel van de Winbond Super-I/O chip W83977ATF met Fast IrDA aansluiting is het BIOS teveel. Als je de infrarood interface activeert, dan wordt de tweede seriÎle interface uitgeschakeld. Ook de slechte geheugenherkenning zou gebaat zijn met een BIOS update, net als de slechte melding van S.M.A.R.T over fouten op de harde schijf. Net als de meeste andere Irongate borden waren er 768MB-geheugenproblemen.

 Het handboek is te beperkt en beschrijft bovendien de pinbelegging van het IrDA interface verkeerd.

Begin artikel

Borden met Northbridge VIA KX133

De Northbridge KX133 heeft vooral meer flexibiliteit dan de AMD Northbridge. Voor de gebruikers is de verschuiving tussen Frontsidebus- en de geheugenkloksnelheid interessant. De Athlon wordt bijvoorbeeld altijd met een 100MHz verzorgd, ook als het PC133 geheugen in de DIMM insteekplaatsen met 133MHz zijn datatransfer snelheid tegenover de PC100 uitspeelt. Aan de andere kant zou het theoretisch ook mogelijk moeten zijn om nog verkrijgbare PC66-DIMM’s te gebruiken. Dit is echter door de lage datatransfer snelheid alleen een noodoplossing en ook niet alle moederborden hebben deze instelling.

 De meeste BIOS setup menu’s voor de instelling van de geheugen timing parameter zijn ondoorzichtig. De KX 133 bedient alle geheugenmodules met dezelfde snelheid, maar kan alle DIMM insteekplaatsen met aparte wachttijden aanspreken. In het ‘Advanced Chipset Setup’ gedeelte kan je dit regelen. Maar paremeter aanduidingen als ‘Turbo, Fast, Normal, Medium’ of ‘SDRAM 8 ns (125MHz)’ zijn behoorlijk vaag. Ook de parameter ‘SDRAM Cycle Length’ is misleidend. Waarschijnlijk bedoelt men hier de CAS latency. Het zou beter zijn als de moederbordfabrikanten zich bij de geheugentiming aanduidingen aan de PC100/PC133-specificatie zouden houden en de daar aangegeven aanduidingen zouden gebruiken.

 Er ontstaat een zeer mysterieus beeld als je een vergelijkende blik werpt op de achterkant van de KX133-moederborden. Hier zitten onder de Northbridge met hand gesoldeerde condensators. Blijkbaar moeten deze door het bufferen van bepaalde leidingen voor meer stabiliteit zorgen. Wij hebben voor de lol deze condensatoren geteld, want hun aantal varieert sterk per moederbord. Bij Asus zijn het er maar zeven, terwijl Chaintech er wel 26 heeft vast gesoldeerd. Epox en NMC maken van de gelegenheid gebruik om behalve 19 condensatoren ook een paar 100 Ohm weerstanden aan te brengen. Hopelijk is het aantal condensatoren niet omgekeerd evenredig tot het vertrouwen van de fabrikanten in hun schakelingen.

 Sommige BIOS programmeurs geven hun klanten de mogelijkheid om de verdeling van de PCI interrupts te beÔnvloeden. Daarbij gingen sommigen zo ver, om de plaatsing van de interruptleidingen meteen in de online help van het menu aan te geven. Bij hardnekkige recourceconflicten heb je hier veel aan.

 Bij de test van de KX133 werd doelbewust afgezien van geheugenspecialiteiten als Virtual Channel-(VC-)-SDRAM, ES- of HS-DRAM en ook PC133-modules meteen CAS Latency van kloksnelheden. Dit soort geheugenkaarten zijn nog niet eens op de markt, of ze zijn voor eindgebruikers gewoon heel moeilijk te verkrijgen. NEC bijvoorbeeld, de enige producent van VC-SDRAM, levert vooralsnog alleen aankondigingen.

Begin artikel

AOpen AK72

Krappe aanduiding: AOpen AK72 met ‘ISA-type’ AMR-slot

Met de AK72 stapt AOpen de moederbordmarkt in. Daarin zijn ze goed geslaagd. Wat prestaties en compatibiliteit betreft hoeft het bord zich niet te schamen. De fabrikant heeft wel een paar dingen op een vreemde manier geÔmplementeerd. De AMR insteekplaats is bijvoorbeeld ‘verkeerd om’ aangebracht en kan alleen met plaatjes worden gevuld, die hun elektronica niet op de gebruikelijke kant hebben. Voor de klant is dit niet erg, want je moet toch altijd de bij het moederbord passende AMR kaarten kopen.

 AOpen voegt een goede snelstart handleiding bij. Aan het handboek is veel aandacht besteed. De relatie tussen de kloksnelheden van de frontside bus, het geheugen en de PCI wordt bijvoorbeeld nauwkeurig uitgelegd. Documentatie over de IRQ plaatsing zou echter interessanter zijn geweest. Ook ontbreekt bij de AK72 een instellingsmogelijkheid voor de PCI interrupts. Daarnaast ziet de fabrikant af van een automatische geheugenherkenning. Er is alleen een simpele onboard temperatuursensor aanwezig. De meetwaarden daarvan duiken in het BIOS zowel als CPU- en als systeemtemperatuur op.

Begin artikel

Asus K7V

K7V: het tweede Asus-kindje schittert met een AGP-Pro-insteekplaats

Het meest in het oog springende kenmerk van de duurste testkandidaat is de AGP-Pro slot. Asus zal deze wel speciaal voor kopers van de GeFore kaart AGP-Pro-6600 met 64MB SBRAM hebben ingebouwd. Ook voor de rest is het bord uitgebreid uitgerust. Het heeft bijvoorbeeld een eigen hardwaremonitoringchip en aansluitpins voor een tweede koptelefoonuitgang. In de doos zat nog een slotplaat voor de derde en de vierde USB interface, maar helaas geen temperatuursensor. Deze is wel verkrijgbaar, evenals een speciaal koellichaam met ingebouwde NTC meetweerstand.

 Het BIOS van de K7V schittert met ordelijke instelmogelijkheden, zuivere automatische geheugenherkenning en de diagnose van harde schijf problemen via S.M.A.R.T.

 Er waren wel twee kleine minpunten. Het bord kon alleen met de oudere BIOS versie 1003 in de suspend-to-RAM modus worden gezet. Dit lukte bijvoorbeeld niet met de nieuwere Beta-BIOS 1004 Beta-004A. K7V werd onder Windows 2000 helemaal niet meer wakker uit de STR. De texturing-speed meetwaarde kan niet worden gegeven, omdat de AGP Aperture Size in het BIOS wel kon worden versteld, maar deze verandering kwam niet bij de software terecht. In ieder geval werkte de test niet.

 Bij bijna alle andere prestatiemetingen ligt het Asus bord echter voorop.

 Of er nu met AGP- of met AGP-Pro grafische kaarten wordt gewerkt, de K7V blijft relatief veel stroom aan de 12-voltsvoeding onttrekken. Het 5-voltslijn wordt hierdoor een beetje ontlast. Dit blijkt ook uit onze stroommetingen met 80Watt. Het bord is koploper in de tabel in de rubriek ‘normale toestand’.

 Er is ook een micro-ATX versie met de aanduiding K7V-RM verkrijgbaar, die eveneens een AGP-Pro insteekplaats heeft.

Begin artikel

Chaintech 7ATA0-S102

Tot nu toe alleen als prototype beschikbaar: Chaintech 7ATAO-S102

Chaintech producten zie je meestal niet als losse onderdelen bij de handel, maar eerder in de complete computers van grote aanbieders. De producent heeft niet veel haast gemaakt met de ontwikkeling van Athlon moederborden. De S102 is alleen nog maar als proefmonster beschikbaar.

De prestaties van het testexemplaar waren goed. Alleen wat comfort betreft blijft er nog enigszins iets te wensen over. Een automatische geheugenherkenning of een zinvolle temperatuurmeter is niet op het bord aanwezig.

De ACPI test verliep redelijk goed. De S102 haalde de S3-toestand. Na het opwekken kwam echter een prestatie afname van de Athlon aan het licht. Die berekende het PovRay beeld na deze handeling 50% langzamer.

Zeer geslaagd is daarentegen de weergave van apparaten die een PCI interrupt gebruiken in het bijbehorende BIOS setup menu. Het kleurverschil tussen het eerste- en het tweede IDE-kanaal is ook heel leuk.

Begin artikel

Epox EP-7KXA

Inmiddels in versie 0.4 verkrijgbaar:  Epox EP-K7KXA.

Epox wat een van de eerste aanbieders die een KX133 slot-A moederbord op de markt brachten. De K7KXA is inmiddels beschikbaar in de revisie 0.4, en wekt een goede indruk. Heel goed is dat in het BIOS het menu ‘PCI/PNP Configuration’ aangeeft welke PCI kaarten en Onboard chips welke IRQ bezetten. Dit maakt de configuratie aanzienlijk makkelijker. Toch mag er nog wel wat aan het BIOS worden geknutseld. De automatische geheugenherkenning herkent namelijk alleen de CAS Latency op de juiste manier. De waarden voor TRCD en TRP blijven bij de PC100-module op drie snelheden. Stel je daarentegen de CAS latency bij de PC133-module met de hand op ‘3’ in, dan meldt het BIOS bij elke start dat het een CL waarde van 2 beter zou vinden, terwijl er geen aanleiding voor deze aanwijzing is. De automaat beslist dan eveneens voor de waarde ‘3’. Ook voor verbetering vatbaar is het ACPI gedrag en de diagnose van de harde schijven met S.M.A.R.T.

De instelling van de geheugenkloksnelheid kan je ten opzichte van de FSB kloksnelheid alleen naar boven veranderen. Hierdoor kunnen PC66-modules niet worden gebruikt, maar dit is geen ondraaglijk verlies. De prestaties met PC133-modules zijn gemiddeld.

Begin artikel

Jetway 771AS

Wedstrijdaanbieding van Jetway: de 771AS  is het goedkoopste bord  in de test

Het voordeligste moederbord in de test is afkomstig van Jetway. Het is ook een van de kleinsten. Het gevolg daarvan is dat de aansluitingen van floppy en EIDE kabels loodrecht op de grondlijn van het bord zijn gemonteerd. Hierdoor is het moeilijk om de floppykabel in te steken als er al een grafische kaart in het slot zit..

 De 771AS eindigt bij sommige metingen op de laatste plaats. Vanwege de geringe verschillen tussen de testkandidaten zegt dit echter niet zoveel. De gebrekkige compatibiliteit is erger. Het had als enig KX133-moederbord problemen met 768 MB geheugen. Een verzachtende omstandigheid is dat het hier om een zeer recent, nog niet helemaal productierijp moederbord gaat. Er was bijvoorbeeld ook een LED-pin in het aansluitblok afgesneden.

 In het BIOS zitten zinvolle opties voor een zeer gedetailleerde IrDA Port Justage. Dat is erg handig als de verbinding met de andere partij niet lukt. De S.M.A.R.T activering leverde daarentegen nauwelijks voordeel op. De defecte testschijf ontlokte het BIOS namelijk geen foutmelding. Een automatische instelling van het geheugentiming is nog helemaal niet gepland.

Begin artikel

NMC 7VAX

De 7VAX vertoont nauwe  verwantschap met de  Epox K7KXA. Het enige  verschil is kleur van  het materiaal waarvan  de plaat is gemaakt.

NMC is een relatief nieuwe merknaam voor moederborden. Daarachter gaat een Duitse onderneming schuil, die zelf geen hardware ontwikkelt en maakt. In plaats daarvan verkopen ze geselecteerde producten van andere producenten onder hun eigen naam. Soms brengen ze hier kleine aanpassingen in aan.

 De 7VAX vertoont nauwe verwantschap met de Epox K7KXA. Het enige verschil is kleur van het materiaal waarvan de plaat is gemaakt. De beschrijving van het bord vindt je hierboven. NMC klanten krijgen een Duitstalig handboek.

Begin artikel

QDI KinetiZ 7A

KinetiZ 7A met derde en de vierde USB poort

De KinetiZ 7A is door de tot de Legend groep behorende firma QDI zeer goed uitgerust. Het bord heeft een onboard luidspreker en in de doos zit de voor het gebruik van de derde en de vierde USB poort nodige slotplaat. Het Engelstalige handboek is goed gemaakt en legt de belangrijkste details uit.

Het BIOS verdient daarentegen de nodige kritiek. Het bord kan niet met Suspend to RAM en met geheugenherkenning uit de voeten. In plaats daarvan kun je met ‘Logo Easy’ software een afbeelding van je geliefde tijdens het booten laten zien.

De ATX voedingsstekker zat op een onhandige locatie voor de plaatsing van dikke Athlon ventilatoren. Hij zit namelijk te dicht bij slot A.

Op de prestaties van de KinetiZ 7A is niets aan te merken. Wat stroomverbruik betreft is dit moederbord al met weinig tevreden.

Begin artikel

 

Soltek SL-77KV

Soltek SL-77KV

 In Europa is het merk Soltek nog niet echt actief. Daarom vind je de SL-77 KV nog niet veel in de handel. De transparante blauwe processorslots zijn karakteristiek voor Soltek. De Floppy- en EIDE-stekkers zijn ook lekker bont, maar er is geen kleurverschil aangebracht tussen het eerste en tweede IDE kanaal. Helaas is de ATX voedingsaansluiting voor veel grote ventilatoren te krap tegen het processorslot geplaatst, wat waarschijnlijk aan het kleine oppervlak van de plaat ligt.

 Het BIOS van het moederbord heeft verschillende rijpingstadia. Het herkent weliswaar geen geheugentimings, maar heeft wel een onder Windows 98 werkende Suspend to RAM-modus. Soltek is de enige fabrikant die het Award BIOS met een Phoenix NetBIOS gebruikt. Dit leverde een ongehoorde reclamemogelijkheid op. Na de begininstallatie van Windows verscheen een venster dat opriep om je aan te melden voor de gratis internet informatiedienst PhoenixNet. Op de site vonden we weinig nieuwigheden, maar het reclamevenster brengt wel aan het licht hoe zinvol de programmeurs de geheugeninhoud van 256KB van de Flash EEPROMS op het moederbord vullen.

 Prestaties en compatibiliteit van de SL-77 KV zijn prima. De onboard temperatuurmeter schiet te kort voor zinvolle metingen aan de processor. Soltek levert echter als enige een extra temperatuurmeter mee, waarvan de metingen door het BIOS kunnen worden beoordeeld.

Begin artikel

Rondkijken

 Een eerste beoordeling van deze test luidt: voor hogere Athlon prestaties in de huidige applicaties moet je geen bord met VIA Northbridge kopen. Het geringe verschil in prestaties tussen de geheugenuitrusting PC100-222- en PC133-333-modules is minimaal voor de KX133-chip. Desondanks levert deze Northbridge meer flexibiliteit op. Als je echter kijkt naar de alsmaar dalende prijzen van moederborden en de voor dit jaar aangekondigde Slot-A chipsets voor DDR-SDRAM, is het de vraag hoeveel je daar aan hebt. Het ziet er voor de KX133 beter uit als er snellere PC133-222-modules of VC-SDRAM beschikbaar komen.

 De maximale prestatieverschillen tussen de testkandidaten, en daarmee ook tussen de verschillende typen geheugen, zijn bij realistische 3D-spellen net 7%, bij kantoortoepassingen was het grootste verschil 5%. Deze kleine verschillen spelen bij alledaags gebruik geen rol.

 De voordelen van KX133 uiten zich vooral in uitrusting en flexibiliteit. Meerdere geheugenstandaarden, geluidsfuncties en meer USB aansluitingen zijn goede argumenten voor de VIA chip. De AGP-4X-modus is daarentegen nog geen groot voordeel van de KX133. De textuurgroottes waarbij de sneller AGP overdracht echt nuttig is, worden door de huidige 3D-spellen niet gehaald.

 Er zitten grote verschillen tussen de kandidaten wat betreft uitrusting, BIOS en documentatie. Wie bijvoorbeeld vier USB interfaces wil gebruiken, moet op een bijgeleverde kabel voor de onboard aansluitingen letten. Ook handig zijn extra temperatuurmeters en een complete set drivers.

 De resultaten met de ACPI functietest waren bedroevend. Er waren maar een paar testkandidaten over te halen om tot de Suspend to RAM modus over te gaan, en nog minder ontwaakten weer uit deze sluimertoestand. Als ze wel wakker werden gingen sommige benchmarks langzamer dan voorheen. Alleen bij de Asus K7V was dit met het 1003-BIOS niet het geval. Maar ook op het Asus bord werkte Windows 2000 STR niet. Dit is misschien niet voor iedereen interessant, maar het duidt wel op het algemene gebrek aan zorgvuldigheid van BIOS en driver programmeurs.

 Het ziet er ook niet best uit wat de automatische geheugenherkenning en de compatibiliteit met andere geheugenmodules betreft. Het is een echt brevet van onvermogen als dusdanig essentiÎle apparaten niet correct worden aangestuurd. Hier moet nodig wat aan worden gedaan, maar sommige bedrijven vinden BIOS gimmicks zoals bonte startschermen of reclameboodschappen blijkbaar belangrijker.

 De over het algemeen slechte kwaliteit van de documentatie is ook erg irritant. Iemand die zijn talen spreekt, heeft natuurlijk geen Nederlands handboek nodig. Maar om digitale informatie te kunnen lezen moet het systeem het wel eerst doen. Belangrijke informatie, zoals de plaatsing van de PCI-interrupts naar de slots, de plaatsing van onboard insteekverbinders (USB, IrDA) en de BIOS setup opties ontbreken vaak ook hier.

 Het resultaat van onze stroommetingen is als criterium bedoeld bij de aankoop van de voeding. Wie een moederbord koopt, die alleen op de 5-voltsleiding werkt, moet een ATX voeding kopen met deugdelijk stroomdraagvermogen. Sommige borden gebruiken daarentegen ook de 3,3-Voltsleiding. Dit heeft als voordeel dat de belasting evenwichtiger is. De fabrikanten van de ‘alleen maar 5-Volt’-platen brengen hier tegenin dat de spanningsregeling van de voeding te onnauwkeurig zou zijn. Met de in de test gebruikte 430-Watt-delen (Enermax EG451P-V) deden zich echter geen problemen voor.

 De aangegeven maximale waarden van stroom- en prestatie opnames zien er op het eerste gezicht niet beangstigend uit. Blijkbaar worden deze vereisten door elke 200 Watt voeding probleemloos verricht. De regelkwaliteit en de stabiliteit van de meeste voedingen zijn zo slecht, dat je hier zeker grote reserves zou moeten inbouwen. AMD geeft net als voorheen een lijst met aan te raden voedingen weer [6].

 Vergeleken met een Pentium-800-systeem verbruikt de Athlon-850 ongeveer dertig watt meer stroom. Dat komt, al naar gelang de werking van het apparaat op dat moment, neer op een extra belasting van tussen de 40- en 100%.

Begin artikel

Samenvatting

Moederborden voor de Athlon zijn de laatste tijd duidelijk verder ontwikkeld. De techniek is verbeterd en sommige zwakke punten zijn verdwenen. Op de prestaties is niets aan te merken. De verschillen tussen de testkandidaten komen alleen bij speciale metingen aan het licht. Performance verschillen van 5% merkt een thuisgebruiker niet.

Het goede nieuws voor bezitters van fatsoenlijke PC100-DIMM’s is dat ze voor het piepkleine prestatieverschil niet hoeven te investeren in nieuwe PC133-geheugenmodules. Je kan rustig een Irongate bord gebruiken als je niet meer dan 512MB aan geheugen nodig hebt, en je van onboard sound, meer USB interfaces en betere PCI configuratie geen gebruik wilt maken.

Desondanks blijft er nog een hoop te wensen over. Allereerst moet het BIOS zorgvuldiger worden geprogrammeerd en moet de documentatie worden verbeterd. Een ondeugdelijke geheugenherkenning is in het licht van de tegenwoordige standaardisering niet goed te praten. Klanten worden hierdoor zeer benadeeld. Als het even tegenzit, zijn ze veroordeeld tot nachtenlange zoektochten naar fouten. Hetzelfde geldt voor de ontbrekende instellingsmogelijkheden van PCi interrupts.

Op de stabiliteit was over het algemeen niets aan te merken, ook al ontbreekt bij sommige testkandidaten de finishing touch. De fabrikanten wijzen natuurlijk op komende BIOS updates. Athlon fans zullen deze nog lange tijd moeten doorvoeren, want de steeds korter wordende ontwikkelingscycli verhinderen blijkbaar het programmeren van uitgekristalliseerde moederbordsoftware. Daar kun je over treuren, maar je kan er niets aan te veranderen.

Begin artikel

Prestatie-overzicht

 Met het aanbreken van het jaar 2000 waren een paar softwarevernieuwingen op til. De belangrijkste is natuurlijk het jongste kindje van Microsoft Windows 2000 (W2K), dat voor bepaalde delen nieuwe eisen aan hardware stelt. Tot deze vereisten hoort bijvoorbeeld een goed werkend ACPI BIOS. Een installatie van W2K is dus meteen ook tot een test van de compatibiliteitseigenschappen van de moederbord hardware. Maar natuurlijk werden de gebruikelijke benchmarks ook toegepast op deze besturingssystemen, om de prestatieverschillen met Windows 98 te achterhalen.

 Van Windows 98 gebruikten wij de laatste versie, Windows 98 SE. Vervolgens installeerden we op elk moederbord de noodzakelijke drivers voor de test grafische kaarten met Nvidias TNT2-ultra-chip (detonator 3.68 voor WIndows 98 evenals de ingebouwde driver voor W2K), de moederbord hardware zoals de chipset (busmaster IDE, AGP miniport, IRQ routing en USB driver) en AC-97-soundchip. Windows 2000 heeft voor zeer veel van deze chips al eigen drivers. De ACPI-S3-standby-modus kan echter meestal alleen met drivers van de hardwarefabrikant worden gebruikt.

 Het is dan nodig om een paar keer te herstarten, om beeldschermresolutie, kleurdiepte, beeldherhalingssnelheid en DMA modus van de harde schijf in te stellen. Hiervoor gebruikten we met de IBM Deskstar DPTIA-372050 een snel en voor Ultra-ATA/66 geschikt model (UDMA-4-Modus)[7].

 Onder Windows 98SE en 200 achterhaalde het c’t-programma memcopy de transfersnelheid tussen de cpu en het hoofdgeheugen, wat bij alle tests bestond uit een 128 MB DIMM (MSC 864V166D3DT4YDG, PC133-3 [10]). Dit geheugen werkt volgens de PC133 specificatie en natuurlijk ook als PC100-module. Het SPD-EEPROM daarvan is correct geprogrammeerd op de toegestane waarden voor CAS-latency (CL, drie kloktikken bij 133 MHz, twee kloktikken bij 100MHz), RAS-to-CAS-Delay (TRCD, waarden zoals bij CL) en RAS Precharge Time (TRP, zoals bij CL). Als een BIOS deze waarden niet goed herkende, werd het met de hand alsnog goed ingesteld, net als de parameters Bank Cycle Time (Ook RAS# Cycle Time, TRC, acht kloktikken bij 133MHz, zeven kloktikken voor PC100) en RAS# Active Time (TRAS, zeven kloktikken voor PC100 en zes kloktikken voor PC133). Moederborden met een KX133-chipset stelden we zo in dat de Athlon Front Side Bus kloksnelheid volgens de voorgeschreven 100 MHz liep en de geheugenbus 33MHz sneller werd ingesteld, om de hogere potentiÎle overdrachtssnelheid van de PC133-DIMM’s te gebruiken. Het c’t programma ctia controleerde vervolgens of alle geheugenparameters volgens de BIOS vereisten zijn ingesteld [9].

 Bij alle prestatietests werd een 800MHz-Athlon gebruikt, die volgens het 0,18µm-proces was vervaardigd. AMD duidt deze processors aan met ‘Model 2’-cpu’s, in tegenstelling tot de eerste modellen met 0,25µm-structuren.

 Eerst wordt een test gedaan met de versie 3.1g van de freeware Raytracers PovRay [10] en met de iets snellere ‘VC6’-engine [11]. Het programma belast voornamelijk de floating point eenheid van de Athlon met het berekenen van de scËne chess2.pov uit de map ‘Advanced’ in 320X240 punten in de resolutie (geen AA). Wij geven het aan de onderste raamkant weergegeven PPS aantal aan (pixels per seconde). Met een toenemende rekenprestatie stijgt ook de PPS.

 De volgende prestatievergelijking gebeurde met de commerciÎle benchmarksuite BAPCo SYSmark 2000 [12], die in zeven Office- en in vijf multimediaprogramma’s scriptgestuurd het werken met de desbetreffende applicaties simuleert. Daarbij meet het de snelheid waarmee wordt gewerkt. De afzonderlijke resultaten worden in de kolommen ‘Office Productivity’ (kantoorwerk) en, heel trendy, ‘Internet Content Creation’ (Multimedia) weergegeven. Tenslotte wordt uit deze waarden nog een getal samengesteld, het SYSmark-2000-puntenaantal. De grafische kaart is ingesteld voor de SYSmark2000 op 1024X768 pixels bij 32bit-kleurdiepte.

 3D-toepassingen vereisen een bijzonder goede samenwerking tussen het moederbord en de grafische kaart. Als eerste stond hier de 3DMark2000 [13] op het programma, die een geÔnstalleerd DirectX 7.0 vereist en bij geschikte grafische kaarten Hardware T&L gebruikt. De 3DMark Overall Score is samengesteld uit de tests ‘Helicopter’ en ‘Adventure’. Deze draaien elk in drie detailfasen. De ‘CPU 3DMark’ voert CPU belastende grafische algoritmen door.

 De 3DMark2000 biedt de mogelijkheid om gericht de AGP op de snelheid van het gegevensdoorvoer te controleren. Om dit te kunnen doen schuift de software textuurgegevens van het hoofdgeheugen via de AGP poort naar de grafische processor op de grafische kaart. De hoeveelheid textuurgegevens kan daarbij tussen de fases 8, 16, 32, en 64MB variÎren.

 Om er voor te zorgen dat de test ook met 64MB-texturen functioneert, moet het AGP venster in het BIOS tot 128MB worden uitgebreid. Tegelijkertijd moet ook het hoofdgeheugen over deze waarde heen worden vergroot. Daarom zit er tijdens de testprocedure een extra 128MB-module op het bord.

 Bij de beoordeling van de moederborden worden ook echte spellen gebruikt. Quake III van id Soft is veel in gebruik. Dit programma stelt hoge eisen aan het systeem. Het gebruikt de OpenGL driver van de grafische kaart. Voor de test gebruiken we de demoversie ‘guake3 demo A’ in de revisie1.11. Het setup menu van het spel biedt drie instellingen, Fastest, Fast en High Quality. Deze hebben verschillende parameterregels voor de beeldschermresolutie en -kleurdiepte en bepaalde effecten. In elke resolutie draaide de automatische demo ‘Demo001’. Aan het eind hiervan laat Quake III de gemiddelde framerate zien.

 Expendable van de Engelse softwareproducent Rage in de huidige demoversie heeft het Windows DirectX interface nodig. Als de Expendable testprocedure in gang wordt gezet wordt ook altijd het programma PowerStrip [14] in de actuele versie geactiveerd. Hiermee kun je namelijk heel comfortabel de synchronisatie van de berekende beelden met de verticale frequentie van de monitor (VSYNC) uitschakelen. De moederbordtesters worden daardoor weliswaar met schokkerige en verspringende beelden geconfronteerd, maar anders kunnen de hoge framerates niet worden gemeten (frames per second, fps). Deze kunnen anders namelijk nooit de in Windows ingestelde maximale beeldherhalingssnelheid van 75Hz overschrijden. Tegelijkertijd controleert Powerstrip de AGP instellingen van de grafische kaart. De AMD Northbridge beheerst alleen de 2X-modus, terwijl op de KX133-borden de 4X-modus werd gebruikt.

 Unreal Tournament van Epic draait ook onder DirectX. Voor de volledige versie bestaat er een testconfiguratie [15] die door invoer van ‘timedemo1’ en de aansluitende oproep van ‘demoplay utbench noframecap’ wordt gestart. Aan het eind van de eerste ronde laat het spel de tijdens de testfase behaalde gemiddelde framesnelheid zien.

 Onder Windows 2000 werden geen 3D-spellen getest. Hiervoor zijn de drivers van de grafische kaarten nog te instabiel en de prestaties te weinig geoptimaliseerd voor zinvolle en herhaalbare vergelijkingswaarden.

 Als Linux besturingssysteem installeerden wij de huidige RedHat-6.2-distributie, die de Kernel 2.2.15 heeft. Wij hebben deze kernel zo goed en zo kwaad als het ging geoptimaliseerd voor de Athlon. (In het artikel op blz 146 in de c’t 9 staat beschreven hoe we dit hebben gedaan). We hebben ook de DMA modus van de harde schijf aangezet. Vervolgens compileerde make bzImage twee keer achter elkaar in een aparte subdirectory de bronnen van een 2.2.14-kernel. De tijd die door de tweede ronde wordt gebruikt is daarbij de meetwaarde, omdat de diverse caches daarbij reproduceerbaar zijn gevuld.

Begin artikel

Hoe het in zijn werk gaat

 Veel kopers van de eerste generatie slot-A borden klaagden over de gebrekkige hardware-compatibiliteit. GeForce kaarten deden het niet, SCSI kaarten werkten alleen in bepaalde slots en er waren ook problemen met geheugenmodules. Een speciale testconstructie moet problemen en eventuele gebrekkige tolerantie van de testkandidaten aan het licht brengen.

 Allereerst moesten alle kandidaten bewijzen hoe groot in het BIOS en in de hardware de compatibiliteit met de ACPI stroombesparingsmodi S1 (Stop Grant) en S3 (Suspend to RAM, STR) van Windows 98 SE en W2K is. De Asus-NT2-grafische kaart V3800 staat de S3-modus onder Windows 98 niet in de weg, als je de Nvidia Detonator referentiedriver vanaf versie 3.68 gebruikt. Ook onder W2K heb je voor een goedwerkend STR de juiste drivers nodig. De bijgeleverde W2K-driver kan het niet. Met de inofficiÎle Nvidia Detonator driverversie 5.13 [16] werkt ACPI-S3.

 Om de stroomregeling van de moederborden behoorlijk te belasten, werd een 850MHz-Athlon gebruikt die zich bij 1,7 Volt spanning op maximaal 30 A elektriciteit trakteert. Alle borden zijn voorzien van een GeForce grafische kaart met 32MB DDR SDRAM (Asus AGP-V6800), een SCSI adapter (symbios SYM 8751SPE), een tv-kaart (Hauppauge WinTV Primio FM), een netwerkkaart (Intel 100Pro) en een ISDN-kaart (AVM Fritz! PCI). Op borden zonder onboard geluid hebben we een Soundblaster Live! 1024 geplaatst. Aan de twee USB ports op het ‘ATX mengsel’ werd een USB toetsenbord en een Iomega ZIP 250 USB aangesloten.

 Aan het eerste EIDE kanaal hing de Ultra-ATA/66-harde schijf IBM Deskstar DPTA372050, aan het tweede het gecombineerde loopwerk Ricoh MP9060A, dat cd’s en cd-rw’s kan branden en dvd’s kan lezen. Het SCSI kanaal werd met een IBM DCAS 34330 uitgerust, de SCSI hostadapter moest de interrupt met de AGP grafische kaart delen.

 De eerste taak van de testexemplaren bestond erin, met deze hardware foutloos te booten, en wel van de SCSI harde schijf. Daarna werd elk apparaat ÈÈn keer onder Windows 98 SE getest of het naar behoren functioneerde.

 De geheugenuitbouw werd steeds met de maximale capaciteit gedaan. Onder Windows 98 is dat 768 MB (drie ECC DIMMS met elk 256MB, opgebouwd uit 32 Chips met elk 128 MB, MSC 872V326D3DT4EDG [8]). Dit is het maximale wat Windows 98 aankan [17]. De moederborden met VIA KX133 moesten onder Windows 2000 ook met 1,5 respectievelijk 2GB geheugen werken (drie DIMM’s met elk 512MB, opgebouwd uit 32 chips met 256Mb, MSC 864VV64CD3DT4EDG [8]). Natuurlijk waren we ook geÔnteresseerd of en hoe de automatische instelling van het geheugentiming werkt.

 Tijdens de compatibiliteitstests onderzochten we het stroomverbruik van de moederborden. Met een AmpËretang hebben we de stroom door de 3,3-Volt (oranje) en de 5-Volt-leidingen (rood) van de ATX insteekplaats gemeten. Daarbij bleek dat sommige borden zich uitsluitend met de 5-Voltsleiding voeden en de voedingsregeling voor de 3,3-Volt-spanning niet vertrouwen. Dit betekent echter dat de stroombelasting van de 5-Voltsleiding aanzienlijk hoger wordt.

 Wij achterhaalden de ‘normale waarde’ voor het stroomverbruik met 128 MB geheugen in de beschreven configuratie, door de stroom tijdens een geringe processorbelasting te meten. We gebruikten hiervoor gewoon de normale Windows Desktop bij 1024X768 pixels in 32bit-kleurendiepte. De maximale waarde van het stroomverbruik controleerden we vervolgens met dezelfde uitrusting, echter met 768MB geheugen en tijdens een draaiende ‘time demo1’-testperiode met Quake II met 1024X768 pixels en 16bit-kleurdiepte. De beoordeling van de signalen van de AmpËretang gebeurde met een oscilloscoop. Die mat kortstondige pieken van minimaal 1 ms.

Begin artikel

 Voor de tabel van de technische gegevens van de Slot-A-Moederborden volg deze link

Begin artikel

Begin artikel

Literatuur

[1] http://service.boulder.ibm.com/storage/hddtech/ezsmart.exe

[2] Infrared light district, IrDA-verbindingen met PC, Notebook, PDA en mobiele telefoon, Dr. Jrgen Rink, c’t 03/2000, p.168

[3] http://mebers.brabant.chello.nl/~vankaam/mbm/

[4] http://www.podien.de

[5] http://www.h-oda.com

[6] http://www1.amd.com/athlon/power

[7] Harald Bgeholz, Schijvendans, c’t 5/00, p.62

[8] http://www.msc-ge.com/

[9] ftp://ftp.heise.de/pub/ct/ctsi/ctia.zip

[10] http://www.povray.org

[11] http://www.povray.org/ftp/pub/povray/Official/Windows/pve-vc6.zip

[12] http://www.bapco.com

[13] http://www.madonion.com

[14] http://www.entechtaiwan.com

[15] http://www.3dconcept.ch/benchmarks/unrealtournament/utbench.zip

[16] http://www.kernel.org

[17] http://support.microsoft.com/support/kb/articles/Q184/4/47.ASP

[18] http://www.reactorcritical.com

 Begin artikel